„Pomnik w lesie” - recenzja

Tytułowy pomnik to namacalny symbol historii i dowód na to, że przeszłość nigdy nie znika, niezależnie od tego, jak bardzo chcielibyśmy ją przemilczeć.

Głównym bohaterem książki jest Antoni – pracownik Zakładów Chemicznych w Bydgoszczy pochodzący z małej miejscowości, do której regularnie wraca, odwiedzając rodziców. Zasłyszana w dzieciństwie rozmowa ojca z nauczycielem po latach staje się początkiem prywatnego śledztwa prowadzonego po śmierci dopiero co poznanego byłego oficera UB. Wraz z Antonim stopniowo odkrywamy kolejne tajemnice przeszłości, ucząc się, że prawda rzadko bywa jednoznaczna, a ludzkie historie trudno oceniać wyłącznie z jednej perspektywy.

Największym atutem tej powieści jest jej klimat. Autor w bardzo naturalny sposób odtwarza rzeczywistość życia w czasach PRL-u. Czytelnik rozumie, z czego wynika rezerwa ludzi wobec obcych, reprezentantów konkretnych zawodów czy w końcu wagi piętna, jakie noszą osobiste wybory. Nawet prywatne rozmowy w gronie rodziny naznaczone są atmosferą niepokoju i tajemnicy.

Wątek kryminalny toczy się na kilku płaszczyznach. Otrzymujemy dwa osobne śledztwa milicjantów oraz prywatne dochodzenie głównego bohatera. Chociaż zabójstwo stanowi zawiązanie akcji, to nie ono dominuje historię. Jest bardziej tłem dla odkrywania tajemnic przeszłości oraz budowania relacji międzyludzkich.

Bohaterowie nie są schematyczni i nierzadko zaprzeczają stereotypom. Autor unika idealizowania i demonizowania w równym stopniu. Nadaje to fabule autentyczności i sprawia, że postaci nie są czarno-białe.

Styl pisania autora nie przypadnie do gustu każdemu. Narracja bywa chaotyczna, pojawia się dużo nazwisk i miejsc, co utrudnia płynne czytanie. Historia nagle ucieka w inne miejsce, zmienia się też czas wydarzeń, a opowieść gubi rytm. Widać to też w „scenie finałowej” nawiązującej do klasyków kryminału, gdzie główny detektyw zbiera najważniejsze postacie w jednym miejscu, aby wyjawić, kto jest zabójcą. Zamiast zwyczajowego, jasnego monologu, czytelnik otrzymuje nieporadne streszczenie fabuły z wplecionym clou historii.

„Pomnik w lesie” to kryminał z bardzo wyraźnym klimatem i interesującym tłem historycznym. Rozwiązanie zagadek przeszłości nie jest jedynym motorem do odkrywania kolejnych stron tej powieści. To książka dla osób, które oprócz szukania kryminalnych tropów lubią atmosferę tajemnicy i refleksji.

Ewa Jarosz

Paweł Chodera, ,,Pomnik w lesie”, Wydawnictwo Novae Res, Gdynia, 2026.