„Słynne procesy II Rzeczypospolitej" - recenzja

Okres międzywojenny z wielu względów jest bardzo interesującym czasem w dziejach Polski. Odzyskana niepodległość była początkiem wielu trudnych i mozolnych zmian administracyjnych, gospodarczych i prawnych. System prawny wymagał unifikacji i wielu ulepszeń, ale odrodzona państwowość nie mogła istnieć bez władzy sądowniczej. Helena Kowalik w swojej najnowszej książce skupiła się raczej na przedstawieniu procesów stricte politycznych. Zdarzają się wszakże procesy karne o morderstwa, ale i tu głównym motywem sprawców są działania oraz poglądy ofiar.

Najbardziej znanym procesem przedstawionym w tym zbiorze jest sprawa Eligiusza Niewiadomskiego  - zabójcy prezydenta Narutowicza.  Bardzo ciekawym epizodem jest także zabójstwo prawosławnego metropolity warszawskiego w 1923 roku. Nigdy nie słyszałam o tym morderstwie, a właśnie tutaj najbardziej widoczne jest to, jak bardzo istotnym czynnikiem w życiu politycznym była religia. Oddziaływanie na obywateli poprzez wspólnoty religijne stanowiło prawdziwy oręż w brutalnej walce o wpływy. Z książki Heleny Kowalik dowiemy się także o sprawach dotyczących rekompensat za majątki skonfiskowane przez cara. Jak widać rodząca się Polska musiała poradzić sobie także z przeszłością, na którą obywatele nie mieli żadnego wpływu. Stawianie w stan oskarżenia przeciwników politycznych również nie było niczym nadzwyczajnym. Sprawy o korupcję, niegospodarność i szpiegostwo. Tak właśnie wyglądała rzeczywistość  II Rzeczypospolitej.

Książka „Słynne procesy II Rzeczypospolitej" daje ogólny zarys konkretnych procesów sądowych. Zdarza się, że autorka posiłkuje się cytatami z przemów obrońców, prokuratorów, czy relacjami  prasowymi. Każda sprawa wzmaga apetyt czytelnika i pozostawia go z lekkim niedosytem. Książka Heleny Kowalik jest bogata w dokumentację zdjęciową z epoki, co jest jej niezaprzeczalną zaletą. Mimo to zabrakło faktora, który sprawiłby, że „Słynne procesy II Rzeczypospolitej" byłyby książką, od której ciężko się oderwać.

Anna Wasyliszyn
(anna.wasyliszyn@dlalejdis.pl)

Helena Kowalik, „Słynne procesy II Rzeczypospolitej", Muza, 2020