„Śmiały” - recenzja

Mistrzowsko oddane realia historyczne i wiarygodnie nakreślony konflikt polityczny stanowią wspaniałe tło dla nakreślonego z rozmachem portretu władcy tyleż błyskotliwego, co ambitnego i gwałtownego. Autorska wizja konfliktu między królem a biskupem Stanisławem nakreślona jest z rozmachem godnym intryg politycznych, których świadkiem byliśmy w „Grze o tron”. Wciągająca od pierwszych stron powieść daleka jest od nudnych, historycznych wykładów, tętni życiem jak rasowy thriller historyczny.

Pisarka po raz kolejny udowadnia, że nie ma sobie równych w ożywianiu bohaterów historycznych. Bolesław Śmiały w wydaniu Cherezińskiej to nie tylko tyran czy wygnaniec, ale również skomplikowany człowiek targany pasjami. Jego upadek opisany jest w sposób równie fascynujący, co jego wzlot, zmuszając do zastanowienia się  nad naturą władzy i ceną, jaką płaci się za wielkie wizje. 

Po raz kolejny docenić trzeba również sposób ukazywania postaci kobiecych. Stawiając bohaterki w centrum wydarzeń, Cherezińska daje im ważny i aktywny głos, przez co ich intrygi i decyzje mają realny wpływ na bieg historii, co dodaje powieści głębi i wielowymiarowości. Co ważne nie tworzy w tym przypadku alternatywnej historii, lecz zwyczajnie rzuca inne światło na bohaterki, wydobywając je z zapomnienia.

Truizmem już staje się zachwyt nad tym, jak autorka „Hardej” potrafi przekuć na powieść swój mistrzowski research. Realia XI wieku oddane są niezwykle plastycznie – od wystawnych koronacji, przez duszne komnaty, po błoto bitewnych pól. Zauważyć jednak można zmianę w języku, jakim pisana jest ta historia. Narracja jest gęsta, nasycona archaizmami, które jednak nie utrudniają lektury, a budują niesamowity klimat „tamtych czasów”, tworząc duszny świat przedstawiony, w którym stronnictwa zmieniają się jak w kalejdoskopie, a porządek świata jest naprawdę kruchy. 

„Śmiały” to opowieść całkowicie pozbawiona  hagiograficznej patyny, a zamiast tego pulsująca polityczną intrygą i prawdziwymi, ludzkimi emocjami, gdzie na naszych oczach ożywiana jest historia z podręczników.

Małgorzata Tomaszek

Elżbieta Cherezińska, „Śmiały”, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań, 2025.