„Straż miejska. Tom 2” – recenzja

Drugi tom cyklu „Straż Miejska” zawiera tytuły: „Bogowie, honor, Ankh-Morpork” o wyspie, która pojawiła się niespodziewanie; „Piąty Elefant” o uciekającym diuku oraz „Straż Nocna” o żyjącym w przeszłości śledczym.

„Straż miejska. Tom 2” z serii Omnibusy Pratchetta to kolejne wyjątkowe wydanie powieści ze Świata Dysku. Już na pierwszy rzut oka książka robi ogromne wrażenie w kwestii wizualnej, bo jest przepięknie wydana: niemal malarskie ilustracje zdobią nie tylko okładkę, ale i boki, strony. To bez wątpienia pozycja, która będzie świetnie prezentować się na półce, dlatego szczególnie przypadnie do gustu fanom Terry’ego Pratchetta oraz kolekcjonerom. 

Imponujący wygląd ma jednak swoją cenę. Książka jest naprawdę wielka i ciężka, przez co czytanie jej nie jest wygodne.  To wydanie bardziej do spokojnego czytania w domu niż do noszenia gdziekolwiek albo... tylko do podziwiania na półce. Stąd nie jest to propozycja dla każdego.

Nie chcę zbyt szczegółowo omawiać fabuły poszczególnych powieści, ponieważ są to wznowienia starszych tytułów w nowej odsłonie, a sam tom jest kontynuacją. Zamiast streszczać wydarzenia, wolę skupić się na tym, co wyróżnia zawarte w nim historie i opowiedzieć, jakie wrażenia pozostawiają po lekturze.

Jak zwykle w twórczości Pratchetta pod warstwą humoru, absurdu i fantastyki kryją się znacznie poważniejsze tematy. Autor porusza między innymi problem ksenofobii, pokazując nieufność wobec obcych, uprzedzenia oraz podziały tworzące się między różnymi grupami. Robi to w charakterystyczny dla siebie sposób, czyli z ironią i humorem, ale jednocześnie bardzo celnie. Dzięki temu nie są to książki tylko dla młodszych czytelników.  Ten tom wydał mi się bardziej dojrzały od wcześniejszych propozycji autora, ale też dojrzalszy od tomu poprzedniego. Wszystkie tytuły, które znalazły się w tym tomie, są pod tym względem spójne.

„Bogowie, honor, Ankh-Morpork” należy do poważniejszych tytułów w twórczości autora i można go określić mianem politycznego. Motywy imperializmu czy źle rozumianego patriotyzmu przeplatają się tutaj ze sprawą kryminalną, tworząc ciekawy miszmasz gatunkowy. Mimo że nie jest to jeden z bardziej naładowanych wariacką akcją tytułów Pratchetta, warto porządnie skupić się podczas czytania. Fabuła nie jest może skomplikowana, ale ogrom postaci może nas trochę zaskoczyć i wprawić w stan zagubienia. Pojawiło się tu mnóstwo bohaterów ze Świata Dysku, ale natkniemy się tu także na postacie historyczne.

„Piąty Elefant” ogólnie wyróżnia się spośród książek Pratchetta tym, że to historia, w której dużo miejsca zajmuje temat śmierci, a także pojawiają się wyraźne nawiązania do faszyzmu i państwa hitlerowskiego. Humor nadal jest obecny, ale nie odgrywa już tak dużej roli, jak w wielu innych tytułach. Jest mniej zabawna, ale stanowi sygnał ostrzegawczy. Pratchett pokazuje, do czego mogą prowadzić uprzedzenia, nacjonalizm, propaganda oraz dążenie do władzy. Dzięki temu powieść ma poważniejszy i momentami bardziej mroczny wydźwięk. 

W „Straży nocnej” z kolei pojawił się motyw przemian społecznych, który również został potraktowany odrobinę poważniej. W pewnym sensie ta część wydała mi się bardziej refleksyjna. I tutaj trafiłam na sporo nawiązań do  innych książek ze Świata Dysku i akcentów spoza twórczości Pratchetta. To, co łączy wszystkie trzy tytuły, to wyrazistość postaci. Wszak to w ich usta niejednokrotnie autor wstawiał własne poglądy. To bohaterowie są również motorem sytuacyjnego komizmu, który występował, choć nie w takim natężeniu jak w innych odsłonach prozy Pratchetta.

„Straż miejska. Tom 2” to piękne wydanie dla fanów i kolekcjonerów. Zawarte w nim historie oferują świetnych bohaterów, nienachalny w tym przypadku, ale charakterystyczny humor i sarkazm. Tytuł pokazuje, że Pratchett świetnie radził sobie także z poważniejszymi tematami i doskonale wiedział, jak i kiedy dawkować absurd. Trzeba jednak mieć na uwadze, że ogromny format i ciężar książki mogą utrudniać lekturę. To piękny tom do kolekcji, ale niekoniecznie najwygodniejszy do codziennego czytania. 

Kinga Żukowska

Terry Pratchett, „Straż miejska. Tom 2”, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, 2026.