„Świat królowej Marysieńki” - recenzja

O tym romansie było głośno w całej Koronie. Na dworach książęcych, podczas zjazdów sejmów, na tajnych schadzkach kochanków – wszyscy rozmawiali o romansie Marii Kazimiery d'Arquien Zamoyskiej z chorążym koronnym Janem Sobieskim. W czasach, gdy prawdziwe uczucie było ostatnim powodem, dla którego zawierano małżeństwo, tych dwoje udowodniło, że prawdziwej miłości nie pokonają dworskie intrygi, knowania możnowładców ani nawet ambicje polityczne królowej. Zanim jednak tych dwoje padło sobie w ramiona jako prawowici małżonkowie, każde z nich musiało przebyć niełatwą drogę, najeżoną zawistnymi spojrzeniami i przypadkami, które z  dnia na dzień odmieniały ich los.

Maria Kazimiera, która trafiła na dwór królowej Marii Ludwiki, żony Jana Kazimierza, jako mała dziewczynka, od najmłodszych lat miała okazję obserwować prawa, które rządzą światem królewskich komnat. Intrygi, przekupstwa, nieprzyzwoite romanse, próżność wśród błyszczących, pięknych tkanin i pijaństwo ponad miarę – Marysieńka poznała wartość protekcji i przekleństwo ludzkich języków. Wydana na mąż za Jana Zamoyskiego, znamienitego magnata, któremu miała służyć jako wierna żona w interesie Rzeczpospolitej, przeżyła u jego boku chwile prawdziwej samotności i rozpaczy. Jedyną pociechą w trudnych chwilach były listy od Jana, który zakochał się w pięknej dwórce od pierwszego wejrzenia.

Pierwsza część „Świata królowej Marysieńki” przedstawia losy Marii Kazimiery do momentu ożenku z Janem Sobieskim po śmierci Jana Zamoyskiego. Kornelia Stepan oddaje głos samej bohaterce, stosując w książce konwencję pamiętnika. Narracja prowadzona w pierwszej osobie ma na celu przybliżyć czytelnika do sedna tego, kim była późniejsza królowa. Z kolejnych kart powieści wyłania się jednak nie do końca ciekawy obraz Marysieńki.

Niewątpliwie, jako postać historyczna Maria Kazimiera była jedną z najbardziej inspirujących kobiet w historii Rzeczpospolitej. Francuzka pochodząca ze zubożałej arystokracji dorastała u boku królowej Marii Ludwiki, przez co w pewnym momencie stała się pionkiem w politycznej grze. Z pewnością polityczne ambicja małżonki Jana Kazimierza odegrały niemałą rolę w determinowaniu przyszłości jej ulubienicy, jednak Kornelia Stepan ustami swojej bohaterki na pierwszy plan wysuwa właśnie zależność losów dziewczyny od decyzji wielmożnej pani. Zresztą, warto zauważyć, że „Świat (młodej) królowej Marysieńki” nie jest kreowany przez nią samą. Poddana woli innych, podąża w wyznaczonym kierunku nieco bezrefleksyjnie, przyjmując zrządzenia losu jako Boską wolę. Być może z biegiem czasu, po stratach kolejnych dzieci, po miesiącach chorób, po kolejnych awanturach z mężem ta delikatna, nieco mimozowata dwórka nabrała cech prawdziwej królowej, którą stała się u boku ukochanego Jana.

„Świat królowej Marysieńki” z pewnością nie jest książką dla historyków pragnących pogłębić swoją wiedzę na temat małżeństwa znakomitego wodza z ukochaną kobietą. Kornelia Stepan dość często fantazjuje na temat tego, jak wyglądał wczesny etap życia późniejszej królowej. Wynika to oczywiście z braku źródeł historycznych, a także z „licencia poetica”, która otrzymuje każdy autor, nawet zajmujący się postaciami autentycznymi. Dla osób lubiących „historical fiction”, które przy okazji chcą nieco lepiej poznać zwyczaje panujące na siedemnastowiecznych dworach, książka Kornelii Stepan może być ciekawą pozycją, jednak należy do niej podchodzić z dużą dozą naukowego dystansu. „Świat królowej Marysieńki” to raczej wariacja na temat tego, jakie wydarzenia doprowadziły skromną dziewczynę na tron niż rzetelna analiza. Niewątpliwie jednak warto przed przeczytaniem książki Stepan przypomnieć sobie historię potopu szwedzkiego czy sprawdzić, kim byli Stefan Czarnecki czy Jan Lubomirski.

Michalina Guzikowska
(michalina.guzikowska@dlalejdis.pl)

Kornelia Stepan, „Świat królowej Marysieńki”, Warszawa, Wydawnictwo W.A.B., 2013