„Ten czas. Wiersze zebrane” - recenzja

Niniejszy tom powstał na podstawie "Utworów zebranych" w opracowaniu Anieli Kmity-Piorunowej i Kazimierza Wyki. Krzysztof Kamil Baczyński urodził się 22 stycznia 1921 roku w Warszawie. Należał do tzw. pokolenia Kolumbów, obejmującego pisarzy urodzonych w latach dwudziestych dwudziestego wieku. Okres ich dojrzewania i czas wchodzenia w dorosłość był spójny z okresem wybuchu II wojny światowej. To właśnie wojna najbardziej ukształtowała twórczość Baczyńskiego.

"Ten czas. Wiersze zebrane" składa się z dwóch części. Pierwsza z nich zawiera wiersze ułożone w porządku chronologicznym, zgodnie z datami zamieszczonymi przez autora. Znajdziemy tu najsłynniejsze utwory Krzysztofa Kamila Baczyńskiego: "Pokolenie", "Ten czas", "Biała magia", "Elegia o...[chłopcu polskim]", "Mazowsze", "Rodzicom". Druga część to wiersze niedatowane, które trudno umiejscowić na osi czasu życia autora.

W swoich utworach Baczyński opisuje realistyczny, a zarazem makabryczny obraz wojny. Ciemna noc, trupy leżące pod nogami, dzwięki armat i huki wystrzałów, lasy wisielców, droga płynąca krwią... To tylko nieliczne sceny, które przybliża nam poeta. Wojna to coś więcej niż śmierć, niż strach i lęk przed każdym kolejnym dniem, czy okrucieństwo i brutalność hitlerowców. W wierszu "Pokolenie (Wiatr drzewa spienia..)" artysta wymienia zasady, jakie zostały mu wpojone w czasie walki: "Nas nauczono. Nie ma litości (...), Nie ma sumienia (...), Nie ma miłości (...), Trzeba zapomnieć (...) ". Podmiot liryczny jest przedstawiony w sytuacji, gdzie wszystkie zasady moralne którymi kieruje się w życiu, zostają odrzucone. Musi zmierzyć się z nową rzeczywistością, przepełnioną niepokojem i nieustannym lękiem. Baczyński pisze także, jak trudnym doświadczeniem jest dla niego rola żołnierza. Wychowany w katolickiej rodzinie, ufający Bożemu miłosierdziu dostaje broń na ramię i rozkaz walki zbrojnej. Jednak zdaje się, że o wiele trudniejsze jest dla niego patrzenie na śmierć współtowarzyszy. Wydarzenia wojny głęboko wpływają na jego psychikę. Jako empatyczny, wrażliwy na ludzki los człowiek, jest przerażony bezdusznością ludzi i zdezorientowany we współczesnym mu świecie. Świadomy swojej nieuchronnej śmierci zwraca się do matki: "Mamo, ja muszę bardzo szybko i w bardzo krótkim czasie przeżyć całe życie".

Zbiór "Ten czas. Wiersze zebrane" zawiera też serię erotyków skierowanych do żony autora – Basi. W najpopularniejszym z nich, zatytułowanym "Biała magia", kobieta zostaje ukazana jako istota niemalże mistyczna. Jej ciało ma barwę srebra, a jej ruchy są niczym biała łasica. Dla podmiotu lirycznego jest ucieleśnieniem piękna i harmonii, a opisująca ją biel oznacza czystość, niewinność i spokój. Krzysztof Kamil Baczyński poświęcił żonie sporą część swojej twórczości. Ukochana była dla niego oderwaniem od bólu wojny, obietnicą nadziei i lekarstwem na trudne chwile.

Zgodnie z tym, co przewidywał, poeta zmarł młodo. W wieku 23 lat został śmiertelnie postrzelony na posterunku w pałacu Blanka, prawdopodobnie przez strzelca wyborowego z gmachu Teatru Wielkiego. W tym miejscu znajduje się tablica pamiątkowa, a ciało poety spoczywa na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Krzysztof Kamil Baczyński uważany jest za jednego z najwybitniejszych literatów czasu okupacji. "Ten czas. Wiersze zebrane" to jedyny pełny zbiór jego wierszy w jednym tomie. Zachęcam do zapoznania się z twórczością oraz życiem tego wyjątkowego artysty.

Joanna Puternicka
(joanna.puternicka@dlalejdis.pl)

"Ten czas. Wiersze zebrane", Krzysztof Kamil Baczyński, Prószyński i S-ka, Warszawa, 2018r.