„Tolkien i pierwsza wojna światowa” - recenzja

John Garth stworzył imponującą pracę, koncentrując się na wpływie wojennych doświadczeń Tolkiena zarówno na jego życia, jak i całokształt twórczości. Biografia angielskiego pisarza opisuje życie Tolkiena i jego twórczość na przestrzeni lat 1914-1918- od momentu ostatniego roku studiów, przez wojskowe szkolenia, aż po horror okopów, by zakończyć na pierwszych literackich próbach dotyczących Śródziemia. Jak zauważa Garth we wstępie: „[…] jakie to dziwne, że J.R.R. Tolkien zaczął tworzyć swoją monumentalną mitologię w samym środku pierwszej wojny światowej tego pełnego rozczarowań kryzysu, który ukształtował współczesność”.

Autor wykonał kawał naprawdę dobrej i imponującej roboty, starając się pokazać czytelnikowi zarówno zarys, jak i szerokie pole zainteresowań Tolkiena, znajdujące swoje odbicie w jego twórczości. Badając mitologię stworzoną przez tego klasyka fantastyki śledzi ją od pierwszych nieśmiałych przebłysków w wierszach, aż po „Księgę Zaginionych Opowieści”, stanowiącą swoisty pierwowzór dla Silmarillonu. Całość zaś opiera się na założeniach, że ten etap twórczości Tolkiena był początkiem szeroko zakrojonej wizji uniwersum.

Imponujące jest także włożenie wiele wysiłku w osadzenie dorobku angielskiego klasyka w kontekście I Wojny Światowej, a także na tle przemian społecznych i kulturowych, jakie wojna za sobą niosła. Garth na podstawie wielu dokumentów rekonstruuje obraz miesięcy, które Tolkien spędził na froncie, starając się dociec, które z wydarzeń tam zaobserwowanych miały największy wpływ na tworzenie mitologii tolkienowskiej. Całość czyta się doskonale, pomimo ambitnych założeń autora, które kazały mu naszpikować tę biografię faktami, datami oraz literackimi odniesieniami (w mniej sprawnych rękach przeradzającej się zapewne w wyliczankę zdobytych informacji), udało się Garthowi stworzyć czytelną i przejrzystą opowieść.

Bez dopowiadania szczegółów, bez taniego psychologizowania, bez szukania taniej sensacji, czy też skandalu, Garth tworzy rzetelne i wciągające studium biograficzne stanowiące pozycje obowiązkową dla każdego fana twórczości Tolkiena.

Małgorzata Tomaszek
(malgorzata.tomaszek@dlalejdis.pl)

John Garth, „Tolkien i pierwsza wojna światowa”, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Warszawa 2020