Wojna oczami obserwatorów z pierwszej linii

Czterej fotoreporterzy nazywani Bractwem Bang Bang tworzyli grupę nieustraszonych dziennikarzy, których najważniejszym celem było przedstawienie prawdy o wojnie rasowej w RPA. Na ich oczach rozgrywała się historia, a ich misją było jej relacjonowanie, by świat mógł ją poznać i obiektywnie ocenić. Lata 1990-1994 były burzliwym okresem związanym z uwolnieniem Mandeli, próbami obalenia apartheidu i rządów prezydenta de Klerka. Grupa fotoreporterów zgłębiała i rejestrowała starcia rasowe, przemoc w townshipach i bantustanach, próbując uchwycić na swych kliszach esencję wydarzeń, będąc w ich centrum. Dzięki niesamowitym efektom swojej pracy, poruszającym fotografiom oraz słynnej już odwadze, Bang-Bang zyskiwało popularność i każdy z  członków miał na swoim koncie swoiste sukcesy zawodowe. Jednak w miarę jak traumatyczne obrazy przemocy i cierpienia piętrzyły się coraz intensywniej w ich umysłach, przyszło im zapłacić za swoją rolę obserwatorów śmierci. Każdy z nich zmagał się ze swoimi traumami, przez co cierpiała ich kondycja psychiczna i życie osobiste. Nie potrafili bowiem odciąć się od moralnych konsekwencji swojej pracy, która stała się istotą ich życia. Swój ból i cierpienie emocjonalne próbowali zagłuszać narkotykami i innymi używkami, ale to w pewnym momencie przestało już wystarczać. Zjednoczyła ich wspólna pasja, uzależnienie od adrenaliny i złudne poczucie bezpieczeństwa, które zawdzięczali przebywaniu w swoim towarzystwie.

Książka „Bractwo Bang Bang” opowiada o losach i doświadczeniach zawodowych fotoreporterów należących do grupy Bang Bang. Zostały one w interesujący sposób wkomponowane w ówczesną sytuację polityczną Afryki Południowej. Poznajemy także istotne cechy kultur plemiennych i ludności zamieszkałej na terenie tego kraju oraz historie jednostek, które ponosiły najcięższe konsekwencje apartheidu i próby jego obalenia. Strony książki zostały opatrzone fotografiami, które doskonale obrazują sytuacje, których świadkami byli reporterzy, będące również świadectwem przerażających skutków wojny hotelowej. Zdjęcia odwołują nas do historii, które w absorbujący sposób opisali autorzy, podkreślając przy tym ładunek emocjonalny zaklęty w każdej opowieści o cierpieniu, przemocy i śmierci.

Narratorem książki jest Greg Marinovich, który snuje opowieść o swoim dorastaniu w kraju z podziałami rasowymi, o przyjaciołach, pracy i dylematach moralnych z niej wynikających. Najważniejszą cechą i zaletą tej książki jest jej szczerość i autentyczność nie tylko wydarzeń, ale przede wszystkim uczciwe poruszenie kwestii moralnych. To właśnie tym ostatnim Marinovich poświęcił wiele uwagi, bowiem dylematy moralne były najbardziej dotkliwe podczas wykonywania każdego zdjęcia sceny przemocy lub tragicznego wydarzenia. W miarę lektury odnosi się wrażenie, że wszystko oparte jest na jednym, elementarnym pytaniu - gdzie leży granica pomiędzy odpowiedzialnością zawodową i potrzebą uzyskania najlepszego zdjęcia z miejsca wydarzeń a człowieczeństwem i pragnieniem pomocy poszkodowanym? Narrator przywołuje wiele scen, które wskazują na wagę niniejszego pytania, na które ciężko jest mu znaleźć właściwą odpowiedź.

„Bractwo Bang Bang” na pewno nie jest książką łatwą i przyjemną, ale z pewnością każdy powinien ją przeczytać, by zwiększyć swoją świadomość świata i wrażliwość na to, co się na nim dzieje. Lektura tej książki skłania do refleksji nad wartością istnienia i człowieczeństwem. Pozwala nam poznać prawdę o wojnie i o realiach związanych z pracą reportera. Ale także porusza swoją szczerością o rzeczywistości i przeżyciach wewnętrznych ludzi, którzy widzieli w swoim życiu zbyt wiele. Nie zawaham się tu stwierdzić, że jest to jedna z najistotniejszych książek z gatunku reportażu wojennego.

Agnieszka Ziętek
(agnieszka.zietek@dlalejdis.pl)

Greg Marinovich, Joao Silva, „Bractwo Bang Bang. Migawki z ukrytej wojny”, Wydawnictwo SQN 2012