„Znachor” – recenzja

To jedna z najbardziej znanych i cenionych powieści polskiej literatury międzywojennej. Opowiada historię profesora Rafała Wilczura, wybitnego chirurga, który w wyniku tragicznych okoliczności traci pamięć i rozpoczyna nowe życie jako włóczęga pod przybranym nazwiskiem – Antoni Kosiba.

Powieść rozpoczyna się dramatycznym wydarzeniem – opuszczeniem Wilczura przez jego ukochaną żonę i córeczkę. Zrozpaczony profesor szuka ukojenia w alkoholu, co prowadzi go do ulicznych awantur i w końcu do utraty pamięci po brutalnym pobiciu. Bez wspomnień o swojej przeszłości Wilczur przemierza wsie, imając się przypadkowych prac, aż trafia do Radoliszek. To właśnie tam przypadkowo leczy kulawego syna miejscowego gospodarza, co przynosi mu podziw i szacunek wśród lokalnej społeczności.

Jednym z głównych wątków powieści jest konflikt między Wilczurem a miejscowym lekarzem, który, zazdrosny o sukcesy „znachora”, zgłasza go władzom za nielegalne praktyki lekarskie. W efekcie Wilczur musi stanąć przed sądem, co prowadzi do dramatycznych zwrotów akcji.

„Znachor” to nie tylko opowieść o upadku i odrodzeniu człowieka, ale również głęboka refleksja nad ludzkimi uczuciami, lojalnością i poświęceniem. Postać Wilczura/Kosiby jest niezwykle złożona – to człowiek, który mimo utraty wszystkiego, co było mu bliskie, potrafi odnaleźć sens życia w niesieniu pomocy innym. Jego przemiana z wybitnego profesora w skromnego znachora ukazuje, że prawdziwe wartości nie zależą od statusu społecznego, lecz od wewnętrznej siły i dobroci.

Dołęga-Mostowicz w mistrzowski sposób buduje napięcie i emocje, wprowadzając czytelnika w świat pełen dramatów i moralnych dylematów. Styl autora, choć osadzony w realiach międzywojennych, jest nadal świeży i porywający, co sprawia, że „Znachor” pozostaje aktualny i inspirujący dla współczesnych czytelników.

Ekranizacje powieści, zarówno ta z 1937 roku, jak i z 1981 roku, cieszyły się ogromnym sukcesem, co dodatkowo podkreśla uniwersalność i siłę tej historii. Obie adaptacje wiernie oddają ducha książki, choć każda z nich interpretuje niektóre wątki na swój sposób.

„Znachor” to znakomita powieść, która łączy w sobie dramatyczną fabułę, głębokie portrety psychologiczne bohaterów oraz uniwersalne przesłanie o ludzkiej dobroci i poświęceniu. Tadeusz Dołęga-Mostowicz stworzył dzieło, które nie tylko bawi i wzrusza, ale również skłania do refleksji nad tym, co w życiu naprawdę ważne.

Alicja Moskwa
(alicja.moskwa@dlalejdis.pl)

Tadeusz Dołęga-Mostowicz, „Znachor”, Grupa Wydawnicza Foksal, 2024