„Życie mafii. Śmierć, pieniądze i miłość” — recenzja

Włoski kryminolog, Federico Varese, wziął pod lupę kilka większych organizacji przestępczych, których funkcjonowanie niejedno ma oblicze. 

Z czym powszechnie kojarzy się wielka przestępcza organizacja zwana mafią? Z szeroko pojętym przemysłem narkotykowym, budelami i haraczami, zwanymi zresztą przez niektóre środowiska „podatkiem sąsiedzkim”. Czy na tym się kończy? Nie, to tylko stereotypowe przykłady, które niemalże każdemu od razu przyjdą na myśl. Mafia przedziera się do gospodarki, dając tym samym miejsca pracy (niekiedy będąc nawet głównym pracodawcą) i rozwijając przeróżne branże. Organizacja ta wkracza do świata polityki — zarówno lokalnej, jak i tej wielkiej. Powyższe przykłady to tylko jedne z wielu, które przytacza i opisuje włoski kryminolog Federico Varese w publikacji pt. „Życie mafii. Śmierć, pieniądze i miłość”. Działalność mafii niejedno ma oblicze.

„Mafie są przedsięwzięciami prywatnymi, stosującymi przemoc dla własnych celów, takich jak ochrona terytorium, czy interesu, jak jednak widzieliśmy, potrafią też stosować przemoc we współpracy z władzami państwowymi. Jednakże organizacje takie stoją przed problemem: jeśli mafia jest tak skuteczna w niszczeniu opozycji wobec państwa, jak może być pewna, że nie będzie następna do zniszczenia? Udzielanie wsparcia instytucjom państwowym, zwłaszcza niedemokratycznym i takim, które nie odpowiadają przed nikim, może poważnie ograniczyć autonomię tych grup. Mafie kwitną w demokracjach (...).”

Antonino ma ponad 60 lat, jest dumnym ojcem, a do tego wiernym mężem oddanym swojej żonie. Jest jednocześnie jednym z największych mafiosów w Palermo. Antonino odbywa dożywotni areszt domowy, a jednocześnie sprawnie kieruje swoją „Rodziną” (przyp. „Rodzina” to jedna z podstawowych jednostek organizacyjnych w mafii). Jak to możliwe? Mężczyzna ma pewne ograniczenia, ale nauczył się je łamać, by nadal móc utrzymać swoją pozycję. Federico Varese w swojej publikacji podaje przykłady ostrożności stosowane przez włoskiego mafiosa.

Nikolaj działał w półświatku mniej więcej w latach 90. Jego grupa, jedna z rosyjskich mafii, odegrała poważną rolę w europejskim podziemiu. Historia Nikolaja jest odmienna —  organizacja, którą kierował, wywodziła się z bractwa powstałego w radzieckich więzieniach. Kartoteka Nikolaja była obszerna. Siedział też za gwałty. W latach 90. autor publikacji miał okazję poznać rosyjskiego bossa osobiście. Zadał mu również kilka pytań, a ich odpowiedzi znajdują się na kartkach jego książki.

Federico Varese rozkłada na czynniki pierwsze organizacje tj.: cosa nostra, yakuza, triady z Hongkongu, grupę Massleya, czy mafię rosyjską. W szczególności bierze pod lupę bossów i ich tzw. „prawe ręce”. Autor opisuje sposoby przyjmowania nowych członków przez poszczególne organizacje, opisuje ich sposoby działania, wewnętrzne kodeksy, niekiedy podając także metody pozbywania się tych, którzy mogą mafiosom zaszkodzić. Pisze też o roli kobiet w półświatku.

„Życie mafii. Śmierć, pieniądze i miłość” to wyjątkowa lektura, ponieważ tak szczegółowych informacji o poszczególnych mafiach nie sposób znaleźć w Internecie (a mogłoby się wydawać, że jest tam dosłownie wszystko). Jak na kryminologa przystało, Varese podszedł do tematu bardzo skrupulatnie i analitycznie, bowiem na całość publikacji składa się ogrom materiałów, m.in. zapiski jego rozmów z mafiosami, wywiady z naukowcami, notatki i nagrania policyjne czy dane z sądu. Ponadto na ogromny plus zasługuje tu popularnonaukowy charakter wydania, łatwiejszy do odbioru dla przeciętnych zjadaczy chleba. Z kolei dla osób szczególnie zainteresowanych dodatkowymi treściami podane są odnośniki. Poza tym, kryminolog pokazuje też — że tak to ujmę — bardziej „ludzkie” oblicze przestępców. Przedstawia ich jako ludzi, którzy żyją i umierają. Którzy mają żony i własne rodziny. Którzy tak jak każdy, popełniają błędy. Myślę, że należy także docenić rolę autora w zmierzeniu się z realiami mafijnymi, a mafią w popkulturze (jeden rozdział jest w całości temu poświęcony). Polecam osobom ceniącym dobrą literaturę faktu.

Ewelina Grzesiuk
(ewelina.grzesiuk@dlalejdis.pl)

Varese Federico, „Życie mafii. Śmierć, pieniądze i miłość”, wyd. Rebis, Poznań 2019